دی متیل سولفوکساید گرید extra pure (امرتات)
Dimethyl sulfoxide extra pure grade
دی متیل سولفوکسید Dimethyl sulfoxide (DMSO)
مترادف ها
DMSO,Methylsulfinylmethane, Methyl sulfoxide, Dermasorb
- شکل ظاهری Colourless liquid
- حلالیت در آب Miscible
- وزن مولکولی 78.13(g/mol)
- نقطه ذوب 18.4(°C)
- نقطه جوش 189(°C)
- نقطه اشتعال 95(°C)
- چگالی 1.092 (g/ml)
- ویسکوزیته "1.996 cP at 20 °C "
- فشار بخار 0.0556 kPa at 20 °C
- حلالیت ethanol, acetone, ether, carbon tetrachloride, ethyl acetate.
دی متیل سولفوکساید گرید Extra pure (نوترون)
Dimethyl sulfoxide Extra pure grade
دی متیل سولفوکساید گرید Extra pure (دکتر مجللی)
Dimethyl sulfoxide Extra pure grade
دی متیل سولفوکساید گرید HPLC (دکتر مجللی)
Dimethyl sulfoxide HPLC grade
دی متیل سولفوکسید چیست؟ معرفی کامل حلال DMSO
دی متیل سولفوکسید (Dimethyl Sulfoxide) که با نام اختصاری DMSO شناخته می‌شود، یک ترکیب آلی گوگرددار از خانواده سولفوکسیدها با فرمول مولکولی C₂H₆OS و شماره CAS 67-68-5 است. این ماده مایعی شفاف، بی‌رنگ و دارای قطبیت بالا است که در شیمی آلی، صنایع دارویی، کشت سلول، فناوری پلیمر، آزمایشگاه‌های تحقیقاتی و بعضی فرایندهای صنعتی کاربرد دارد.
دی‌متیل سولفوکسید به دلیل ویژگی‌های ساختاری خاص، یکی از حلال‌های شناخته‌شده قطبی آپروتیک (Polar Aprotic) محسوب می‌شود. این ماده توانایی حل‌کردن طیف متنوعی از ترکیبات آلی قطبی، برخی مواد غیرقطبی و تعدادی از ترکیبات یونی را دارد. البته میزان حلالیت به نوع ماده، غلظت، دما و شرایط محلول وابسته است.
یکی از ویژگی‌های مهم DMSO، نقطه جوش حدود ۱۸۹ درجه سانتی‌گراد است. این مقدار بالاتر از نقطه جوش بسیاری از حلال‌های آلی متداول مانند استون، متانول، اتانول، دی‌متیل فرمامید و استونیتریل است.
ویژگی شاخص دیگر، نقطه ذوب حدود ۱۸٫۵ درجه سانتی‌گراد است. برخلاف بسیاری از حلال‌های آلی، دی‌متیل سولفوکسید خالص ممکن است در یک محیط نسبتاً خنک به حالت جامد یا بلوری تبدیل شود. این پدیده الزاماً به معنای فاسدشدن یا کاهش کیفیت محصول نیست.
DMSO همچنین ماده‌ای جاذب رطوبت است و می‌تواند آب محیط را جذب کند. به همین دلیل، در کاربردهای حساس به رطوبت، انتخاب گرید بدون آب و کنترل مقدار آب اهمیت دارد.
از نظر زیستی، دی‌متیل سولفوکسید توانایی عبور از بعضی غشاهای زیستی و افزایش نفوذ پوستی برخی ترکیبات را دارد. این ویژگی در پژوهش‌های دارویی اهمیت دارد، اما هنگام کار با محلول‌های حاوی مواد سمی می‌تواند خطرناک باشد.
مهم‌ترین کاربردهای DMSO شامل حلال سنتز آلی، حل‌کردن ترکیبات در غربالگری دارویی، نگهداری انجمادی سلول‌ها، تولید بعضی غشاهای پلیمری، فرمولاسیون‌های تحقیقاتی و کاربردهای صنعتی تخصصی است.
برای خرید دی متیل سولفوکسید صنعتی، آزمایشگاهی یا گرید کشت سلول، بررسی درصد خلوص، مقدار آب، دی‌متیل سولفون، ناخالصی‌های آلی، فلزات، اندوتوکسین در گریدهای مرتبط، وضعیت استریلیتی و گواهی آنالیز ضروری است.
جدول مشخصات فیزیکی و شیمیایی دی متیل سولفوکسید
| مشخصه | مقدار یا توضیح |
|---|---|
| نام فارسی | دی متیل سولفوکسید |
| نام انگلیسی | Dimethyl Sulfoxide |
| نام اختصاری | DMSO |
| نام‌های دیگر | Methylsulfinylmethane، Methyl Sulfoxide |
| فرمول مولکولی | C₂H₆OS |
| فرمول ساختاری فشرده | (CH₃)₂SO |
| شماره CAS | 67-68-5 |
| شماره EC | 200-664-3 |
| جرم مولی | حدود 78.13 گرم بر مول |
| گروه شیمیایی | سولفوکسیدهای آلی |
| نوع حلال | قطبی آپروتیک |
| ظاهر | مایع شفاف و بی‌رنگ؛ ممکن است در دمای پایین جامد شود |
| بو | معمولاً کم‌بو؛ بوی غیرعادی می‌تواند به ناخالصی‌ها مربوط باشد |
| نقطه جوش | حدود 189°C |
| نقطه ذوب | حدود 18.4 تا 18.5°C |
| چگالی در 20°C | حدود 1.10 g/cm³ |
| امتزاج‌پذیری با آب | کامل |
| فشار بخار در 20°C | حدود 0.42 mmHg |
| نقطه اشتعال | حدود 87 تا 95°C، وابسته به روش |
| ضریب شکست در 20°C | حدود 1.479 |
| ثابت دی‌الکتریک در 25°C | حدود 46.7 |
| جاذب رطوبت | بله |
| ویژگی مهم زیستی | نفوذپذیری از بعضی غشاهای زیستی |
| کاربردهای اصلی | سنتز آلی، داروسازی، کشت سلول، فناوری پلیمر |
مقادیر جدول مربوط به ماده خالص یا داده‌های مرجع هستند. برای هر محصول تجاری، مشخصات سازنده و گواهی آنالیز همان بچ باید ملاک ارزیابی قرار گیرند.
ساختار شیمیایی و ویژگی‌های مولکولی DMSO
فرمول ساختاری دی متیل سولفوکسید
فرمول ساختاری متداول DMSO به شکل زیر نوشته می‌شود:
CH₃–S(=O)–CH₃
در این ترکیب، اتم گوگرد به دو گروه متیل و یک اتم اکسیژن متصل شده است.
گروه عاملی اصلی دی‌متیل سولفوکسید، سولفوکسید (Sulfoxide) است. این گروه با سولفون، سولفید، سولفات و آمید تفاوت دارد.
چرا DMSO یک حلال قطبی است؟
پیوند گوگرد–اکسیژن در ساختار DMSO دارای قطبیت قابل‌توجهی است.
این ویژگی موجب ایجاد توزیع نامتقارن بار الکتریکی در مولکول و گشتاور دوقطبی نسبتاً بالا می‌شود.
به همین دلیل، DMSO می‌تواند با گونه‌های قطبی برهم‌کنش داشته باشد و در بعضی محیط‌ها به حل‌شدن ترکیبات یونی کمک کند.
بااین‌حال، DMSO حلال مناسبی برای همه نمک‌ها یا همه ترکیبات آلی نیست.
مفهوم حلال قطبی آپروتیک
حلال‌های قطبی آپروتیک دارای قطبیت مولکولی هستند، اما مانند آب و الکل‌ها گروه O–H یا N–H برای اهدای پیوند هیدروژنی ندارند.
DMSO می‌تواند از طریق اتم اکسیژن پذیرنده قوی پیوند هیدروژنی باشد.
در مقابل، فاقد گروه هیدروکسیل است و مانند متانول یا اتانول دهنده معمول پیوند هیدروژنی محسوب نمی‌شود.
این ویژگی در برهم‌کنش با مواد حل‌شونده و انتخاب‌پذیری بعضی واکنش‌های شیمیایی اهمیت دارد.
ثابت دی‌الکتریک DMSO
ثابت دی‌الکتریک DMSO در دمای ۲۵ درجه سانتی‌گراد حدود ۴۶٫۷ است.
این مقدار در مقایسه با بسیاری از حلال‌های آلی متداول، نسبتاً بالا محسوب می‌شود.
ثابت دی‌الکتریک یکی از پارامترهای مرتبط با رفتار الکتروستاتیکی محلول‌هاست؛ بااین‌حال، قدرت حل‌کنندگی را نمی‌توان تنها با این عدد پیش‌بینی کرد.
ساختار رزونانسی سولفوکسید
گروه سولفوکسید را می‌توان با نمایش پیوند S=O یا با ساختار دارای سهم بار مثبت روی گوگرد و بار منفی روی اکسیژن توصیف کرد.
این نمایش‌ها برای توضیح توزیع الکترونی و قطبیت پیوند به کار می‌روند.
در نتیجه، ویژگی‌های شیمیایی DMSO صرفاً با نگاه‌کردن به یک پیوند دوگانه کلاسیک قابل توضیح نیستند.
تفاوت DMSO با دی متیل سولفید
دی‌متیل سولفید (DMS) با فرمول C₂H₆S فاقد اتم اکسیژن متصل به گوگرد است.
در مقابل، DMSO یک اتم اکسیژن بیشتر دارد و از نظر قطبیت، نقطه جوش، کاربرد و رفتار شیمیایی با آن متفاوت است.
تفاوت DMSO با دی متیل سولفون
دی‌متیل سولفون یا Dimethyl Sulfone / MSM دارای فرمول C₂H₆O₂S است.
این ترکیب نسبت به DMSO دارای یک اتم اکسیژن بیشتر است و گروه عاملی سولفون دارد.
وجود MSM در بعضی نمونه‌های DMSO ممکن است به‌عنوان ناخالصی مرتبط با اکسایش بیشتر ماده مطرح باشد.
خواص فیزیکی و رفتار حلالی DMSO
نقطه جوش بالای دی متیل سولفوکسید
نقطه جوش DMSO در فشار اتمسفر حدود ۱۸۹ درجه سانتی‌گراد است.
این مقدار از نقطه جوش DMF که حدود ۱۵۳ درجه سانتی‌گراد است، بالاتر است.
نقطه جوش بالا موجب می‌شود DMSO در دمای محیط نسبت به بسیاری از حلال‌های سبک‌تر، فراریت کمتری داشته باشد.
این ویژگی در برخی فرایندهای واکنشی و پلیمری مزیت محسوب می‌شود، اما بازیافت حلال یا حذف باقیمانده آن از محصول نهایی را دشوارتر می‌کند.
نقطه ذوب و انجماد DMSO
یکی از ویژگی‌های منحصربه‌فرد DMSO، نقطه ذوب نزدیک به ۱۸٫۵ درجه سانتی‌گراد است.
در نتیجه، ممکن است در زمستان یا در انبار نسبتاً خنک به حالت جامد تبدیل شود.
انجماد به‌تنهایی نشان‌دهنده افت کیفیت نیست.
بااین‌حال، تغییر فاز، ورود رطوبت، آلودگی یا شرایط نامناسب نگهداری می‌تواند بر کیفیت نمونه اثر بگذارد.
آیا DMSO منجمدشده خراب شده است؟
خیر، لزوماً.
DMSO خالص در دمای پایین‌تر از نقطه ذوب خود تمایل به جامدشدن دارد.
اما درباره کیفیت یک محصول تجاری نمی‌توان فقط بر اساس ظاهر قضاوت کرد.
پس از هر تغییر وضعیت غیرعادی، در کاربردهای حساس باید مشخصات محصول و شرایط نگهداری بررسی شوند.
چگالی DMSO
چگالی دی‌متیل سولفوکسید در ۲۰ درجه سانتی‌گراد حدود ۱٫۱۰ گرم بر سانتی‌متر مکعب است.
این مقدار از چگالی آب بیشتر است.
بااین‌حال، چون DMSO با آب کاملاً امتزاج‌پذیر است، در مخلوط معمول DMSO و آب دو فاز پایدار صرفاً به دلیل اختلاف چگالی تشکیل نمی‌شود.
امتزاج‌پذیری DMSO با آب
DMSO در تمام نسبت‌ها با آب امتزاج‌پذیر است.
این ویژگی در ساخت محلول‌های آزمایشگاهی، برخی فرایندهای شیمیایی و کاربردهای زیستی اهمیت دارد.
اختلاط DMSO و آب می‌تواند با آزادشدن گرما همراه باشد.
بنابراین در مقیاس صنعتی، شرایط اختلاط باید مطابق ارزیابی فرایند کنترل شوند.
خاصیت رطوبت‌گیری
DMSO ماده‌ای جاذب رطوبت است و می‌تواند از هوای محیط آب جذب کند.
این ویژگی موجب می‌شود مقدار آب در ظرفی که به‌صورت نامناسب نگهداری شده افزایش یابد.
در واکنش‌های حساس به آب، حتی مقدار نسبتاً کم رطوبت می‌تواند بر نتیجه اثر بگذارد.
بنابراین بسته‌بندی، نحوه نگهداری و آزمون رطوبت در انتخاب گرید اهمیت دارند.
حلالیت ترکیبات آلی در DMSO
DMSO می‌تواند بسیاری از ترکیبات آلی دارای گروه‌های عاملی مختلف را حل کند.
این ویژگی در آزمایشگاه‌های کشف دارو و سنتز شیمیایی اهمیت دارد.
بااین‌حال، برخی ترکیبات غیرقطبی یا مواد دارای ساختار خاص ممکن است در DMSO حلالیت محدودی داشته باشند.
بنابراین «حلال قوی» به معنای «حلال تمام مواد» نیست.
حلالیت پلیمرها در DMSO
دی‌متیل سولفوکسید می‌تواند در برخی سامانه‌های پلیمری به‌عنوان حلال یا جزء مخلوط حلال‌ها استفاده شود.
نوع پلیمر، جرم مولکولی، بلورینگی و شرایط دما بر انحلال‌پذیری اثر می‌گذارند.
در نتیجه، انتخاب DMSO برای فرآوری پلیمر باید بر اساس داده حلالیت و آزمون فرمولاسیون انجام شود.
فشار بخار پایین
فشار بخار DMSO در ۲۰ درجه سانتی‌گراد حدود ۰٫۴۲ میلی‌متر جیوه است.
این مقدار از فشار بخار حلال‌هایی مانند استون و متانول بسیار کمتر است.
اما فشار بخار پایین به معنی حذف مخاطرات مواجهه نیست؛ در فرایندهای گرم، تولید مه یا تماس پوستی همچنان باید کنترل شود.
کاربردهای دی متیل سولفوکسید در صنایع مختلف
کاربرد DMSO در سنتز آلی
DMSO یکی از حلال‌های مهم شیمی آلی است.
قطبیت بالا و ماهیت آپروتیک آن سبب می‌شود در برخی واکنش‌های جانشینی هسته‌دوستی و فرایندهای مرتبط با ترکیبات یونی یا قطبی مورد استفاده قرار گیرد.
در بعضی واکنش‌ها، حلال بر سرعت واکنش، انتخاب‌پذیری و رفتار واکنشگرها اثر می‌گذارد.
بااین‌حال، DMSO همیشه از نظر شیمیایی خنثی نیست و در برخی محیط‌های واکنشی می‌تواند مشارکت یا واکنش ناخواسته داشته باشد.
کاربرد در واکنش‌های جانشینی هسته‌دوستی
در بعضی واکنش‌های SN2، استفاده از حلال قطبی آپروتیک می‌تواند بر رفتار یون‌ها و هسته‌دوست‌ها اثر بگذارد.
DMSO از حلال‌هایی است که در چنین سامانه‌هایی مورد توجه قرار می‌گیرد.
بااین‌حال، انتخاب نهایی باید بر اساس واکنشگرها، پایداری مواد و شرایط واکنش انجام شود.
کاربرد در واکنش‌های اکسایش آلی
DMSO در بعضی واکنش‌های اکسایش آلی صرفاً حلال نیست و می‌تواند در شیمی واکنش مشارکت کند.
برای مثال، خانواده‌ای از واکنش‌های موسوم به اکسایش‌های مبتنی بر DMSO در شیمی آلی شناخته شده‌اند.
این واکنش‌ها از نظر سازوکار و مواد مورد استفاده با کاربرد معمول DMSO به‌عنوان حلال تفاوت دارند.
کاربرد در تولید مواد شیمیایی واسطه
دی‌متیل سولفوکسید در بعضی فرایندهای تولید مواد شیمیایی تخصصی به‌عنوان محیط واکنش، حلال یا ماده دخیل در واکنش استفاده می‌شود.
انتخاب آن به سازگاری شیمیایی، اقتصاد فرایند، کیفیت محصول و الزامات ایمنی بستگی دارد.
کاربرد در صنایع پلیمر
در بعضی سامانه‌های پلیمری، DMSO برای انحلال یا فرآوری ترکیبات پلیمری مورد استفاده قرار می‌گیرد.
ویژگی قطبی این ماده می‌تواند در سامانه‌های دارای گروه‌های عاملی مناسب اهمیت داشته باشد.
بااین‌حال، DMSO جایگزین عمومی همه حلال‌های پلیمری مانند DMF، DMAc یا NMP نیست.
کاربرد در تولید غشاهای پلیمری
در فناوری غشا، انتخاب حلال می‌تواند بر ساختار و عملکرد محصول نهایی اثر داشته باشد.
DMSO در بعضی پژوهش‌ها و فرایندهای مرتبط با ساخت غشاهای پلیمری استفاده می‌شود.
ویژگی‌های نهایی غشا به نوع پلیمر، ترکیب محلول و روش تشکیل ساختار بستگی دارند.
کاربرد در صنایع رنگ و رزین
DMSO ممکن است در بعضی فرایندهای تخصصی انحلال رزین یا آماده‌سازی مواد پلیمری استفاده شود.
اما به دلیل نقطه جوش بالا، حذف حلال از محصول نهایی ممکن است دشوار باشد.
به همین دلیل، استفاده از آن در رنگ و پوشش باید با توجه به کیفیت فیلم، حلال باقیمانده و شرایط خشک‌شدن بررسی شود.
کاربرد در صنایع الکترونیک
DMSO در بعضی پژوهش‌های مرتبط با مواد الکترونیکی، تهیه لایه‌های نازک و تولید محلول‌های پیش‌ساز استفاده می‌شود.
در این کاربردها، مقدار آب، ناخالصی‌های یونی و فلزی و آلودگی زمینه اهمیت دارند.
کاربرد در تحقیقات مواد پروسکایتی
در برخی پژوهش‌های مربوط به مواد پروسکایتی، DMSO به‌عنوان حلال یا جزء مخلوط حلال‌ها برای آماده‌سازی محلول‌های پیش‌ساز مطرح است.
DMSO می‌تواند با بعضی گونه‌های موجود در محلول برهم‌کنش هماهنگی داشته باشد.
این ویژگی می‌تواند بر مسیر تشکیل لایه و ساختار نهایی اثر بگذارد.
کاربرد در فرایندهای استخراج
DMSO در بعضی فرایندهای استخراج و جداسازی انتخابی استفاده می‌شود.
به دلیل قطبیت بالا، ممکن است در بعضی سامانه‌ها رفتار متفاوتی نسبت به حلال‌های هیدروکربنی داشته باشد.
طراحی چنین فرایندهایی به داده‌های تعادل فازی و حلالیت نیاز دارد.
کاربرد در آزمایشگاه‌های شیمی تجزیه
DMSO ممکن است در آماده‌سازی نمونه، حل‌کردن مواد مرجع و برخی روش‌های دستگاهی استفاده شود.
اما به دلیل نقطه جوش بالا و ویژگی‌های شیمیایی خاص، باید سازگاری آن با روش و دستگاه بررسی شود.
کاربرد DMSO در داروسازی و تحقیقات دارویی
حلال ترکیبات دارویی در مرحله تحقیق
یکی از کاربردهای مهم DMSO، حل‌کردن ترکیبات آلی در مراحل پژوهش و کشف دارو است.
بسیاری از مولکول‌های مورد مطالعه در آزمایشگاه‌ها ممکن است در آب حلالیت مناسبی نداشته باشند.
DMSO در بعضی موارد امکان تهیه محلول‌های مناسب برای آزمون‌های زیستی را فراهم می‌کند.
بااین‌حال، مناسب‌بودن این حلال برای یک ماده باید با آزمون حلالیت و پایداری تأیید شود.
کاربرد در غربالگری ترکیبات دارویی
در بعضی سامانه‌های غربالگری دارویی، ترکیبات مورد بررسی ابتدا در DMSO حل می‌شوند.
سپس از محلول‌ها در روش‌های تحقیقاتی معتبر استفاده می‌شود.
مقدار DMSO در آزمون نهایی اهمیت دارد؛ زیرا خود این حلال ممکن است بر بعضی سلول‌ها، آنزیم‌ها یا سامانه‌های زیستی اثر بگذارد.
اهمیت کنترل درصد DMSO در آزمایش‌های زیستی
در آزمایش‌های سلولی، غلظت DMSO باید با طراحی روش و حساسیت سلول‌ها هماهنگ باشد.
حتی زمانی که ماده اصلی آزمایش یک ترکیب دارویی دیگر است، حضور DMSO ممکن است بر نتیجه اثر بگذارد.
به همین دلیل، استفاده از کنترل حلال یا Vehicle Control در بسیاری از طراحی‌های آزمایشگاهی اهمیت دارد.
DMSO در فرمولاسیون‌های تحقیقاتی
از DMSO در بعضی مطالعات فرمولاسیون به‌عنوان حلال یا کمک‌حلال استفاده می‌شود.
بااین‌حال، قابلیت حل‌کردن یک ماده به معنی مناسب‌بودن محصول حاصل برای مصرف انسانی نیست.
انتخاب حلال دارویی باید مطابق مقررات، ارزیابی ایمنی و کیفیت گرید انجام شود.
DMSO و استاندارد ICH Q3C
طبق راهنمای ICH Q3C، دی‌متیل سولفوکسید در گروه Class 3 Solvents قرار دارد.
حلال‌های کلاس ۳ در چارچوب این راهنما، از نظر سمیت حلال باقیمانده دارای پتانسیل خطر پایین‌تری نسبت به حلال‌های کلاس ۱ و بسیاری از حلال‌های کلاس ۲ هستند.
در شرایط عمومی مطرح‌شده در این راهنما، مقدار ۵۰ میلی‌گرم در روز یا کمتر برای حلال‌های کلاس ۳ می‌تواند بدون توجیه اضافی از منظر این طبقه‌بندی قابل‌قبول باشد.
بااین‌حال، این مقدار را نباید به‌عنوان مجوز مصرف مستقیم DMSO، حد مجاز همه کاربردها یا معیار کلی ایمنی انسانی تفسیر کرد.
تفاوت DMF و DMSO در ICH Q3C
دی‌متیل فرمامید یا DMF در کلاس ۲ قرار دارد، اما DMSO در کلاس ۳ است.
این تفاوت در ارزیابی حلال باقیمانده اهمیت دارد.
بااین‌حال، جایگزینی DMF با DMSO در یک فرایند دارویی به‌صورت خودکار امکان‌پذیر نیست.
خواص حلالی، پایداری واکنش، کنترل ناخالصی‌ها، شرایط بازیافت و کیفیت محصول نهایی باید مجدداً بررسی شوند.
کاربرد دی متیل سولفوکسید در کشت سلول
DMSO به‌عنوان حلال مواد مورد مطالعه
در آزمایشگاه‌های زیست‌شناسی سلولی، DMSO برای تهیه محلول بعضی ترکیبات تحقیقاتی استفاده می‌شود.
این ماده می‌تواند در آزمون‌های مرتبط با دارو، مسیرهای سلولی و اثر ترکیبات شیمیایی کاربرد داشته باشد.
تأثیر DMSO بر سلول‌ها
DMSO در غلظت‌های مختلف ممکن است بر زنده‌مانی، رشد، تمایز یا رفتار بعضی سلول‌ها اثر بگذارد.
شدت و نوع اثر به رده سلولی، مدت تماس و شرایط آزمایش وابسته است.
بنابراین نمی‌توان یک غلظت را برای تمام سلول‌ها کاملاً بی‌اثر در نظر گرفت.
اهمیت گرید کشت سلول
گرید کشت سلول یا Cell Culture Grade باید با نیاز روش زیستی مطابقت داشته باشد.
در این محصولات، شاخص‌هایی مانند مقدار آب، کیفیت میکروبی، اندوتوکسین، استریلیتی و سازگاری زیستی ممکن است اهمیت داشته باشند.
همه محصولاتی که با عنوان آزمایشگاهی فروخته می‌شوند لزوماً برای کشت سلول مناسب نیستند.
نقش کنترل حلال
در پژوهش‌هایی که ترکیب هدف در DMSO حل شده است، کنترل حلال اهمیت دارد.
این کنترل کمک می‌کند اثر احتمالی خود DMSO از اثر ترکیب اصلی مورد مطالعه تفکیک شود.
کاربرد DMSO در انجماد و نگهداری سلول‌ها
DMSO چیست و چرا در انجماد سلول استفاده می‌شود؟
یکی از مهم‌ترین کاربردهای دی‌متیل سولفوکسید در علوم زیستی، استفاده به‌عنوان محافظ انجمادی (Cryoprotectant) است.
در انجماد نمونه‌های زیستی، تشکیل بلورهای یخ و تغییرات اسمزی می‌توانند به سلول‌ها آسیب برسانند.
DMSO می‌تواند در سامانه‌های مناسب انجماد، به کاهش برخی آسیب‌های مرتبط با تشکیل یخ کمک کند.
نقش DMSO در کاهش آسیب انجمادی
DMSO یک محافظ انجمادی نفوذکننده به سلول محسوب می‌شود.
حضور آن در محلول انجماد می‌تواند بر رفتار آب، تشکیل بلورهای یخ و تغییرات اسمزی اثر بگذارد.
این ویژگی‌ها در حفظ زنده‌مانی سلول‌ها پس از فرایند انجماد و ذوب اهمیت دارند.
کاربرد در نگهداری رده‌های سلولی
DMSO در برخی محیط‌های انجماد رده‌های سلولی استفاده می‌شود.
نوع محیط انجماد و مقدار محافظ انجمادی باید مطابق پروتکل معتبر همان رده سلولی باشد.
کاربرد در سلول‌های بنیادی و فرآورده‌های سلولی
در بعضی فرایندهای نگهداری انجمادی سلول‌های بنیادی و فرآورده‌های سلولی، DMSO به‌عنوان محافظ انجمادی مورد استفاده قرار می‌گیرد.
در این کاربردها، انتخاب گرید مناسب، کنترل استریلیتی و اندوتوکسین و کیفیت مواد مورد استفاده اهمیت ویژه‌ای دارد.
درصد DMSO در فرمولاسیون‌های انجمادی
در برخی پروتکل‌های انجماد سلولی، غلظت‌هایی مانند ۵ تا ۱۰ درصد DMSO مطرح هستند.
اما مقدار مناسب به نوع سلول، فرمولاسیون و روش معتبر بستگی دارد.
این محدوده صرفاً یک نمونه از کاربردهای شناخته‌شده است و دستورالعمل عمومی برای تمام نمونه‌ها محسوب نمی‌شود.
چرا گرید صنعتی برای انجماد سلول مناسب نیست؟
گرید صنعتی ممکن است از نظر ناخالصی‌های آلی، آلودگی میکروبی، اندوتوکسین و بسته‌بندی با الزامات کشت یا فرآورده سلولی مطابقت نداشته باشد.
به همین دلیل، استفاده از DMSO صنعتی یا گرید عمومی در سامانه‌های بالینی بدون احراز کیفیت مناسب قابل‌قبول نیست.
مخاطرات DMSO در فرآورده‌های سلولی
با وجود کاربرد گسترده DMSO در انجماد، حضور آن در فرآورده سلولی قابل تجویز می‌تواند با عوارض وابسته به مواجهه همراه باشد.
بنابراین میزان باقیمانده و الزامات ایمنی باید در چارچوب روش بالینی و مقررات مربوط مدیریت شوند.
کاربرد پزشکی دی متیل سولفوکسید
آیا DMSO کاربرد پزشکی دارد؟
بله، DMSO در برخی کاربردهای پزشکی مشخص سابقه و مجوز دارد.
بااین‌حال، استفاده پزشکی از DMSO با خرید و مصرف حلال آزمایشگاهی یا صنعتی تفاوت اساسی دارد.
کاربرد در سیستیت بینابینی
در ایالات متحده، یک فرآورده استریل حاوی ۵۰ درصد DMSO برای کاربرد مشخص در تسکین علائم سیستیت بینابینی (Interstitial Cystitis) دارای تأییدیه دارویی است.
این موضوع به یک فرآورده و روش تجویز مشخص مربوط می‌شود و نباید به معنای تأیید تمام روش‌های مصرف DMSO تفسیر شود.
آیا DMSO برای مصرف پوستی آزادانه مناسب است؟
خیر. وجود قابلیت نفوذ پوستی یا کاربرد در برخی تحقیقات پزشکی، مجوز استفاده خودسرانه از DMSO روی پوست نیست.
این ماده ممکن است انتقال برخی ترکیبات موجود روی پوست یا در محلول را افزایش دهد.
همچنین گرید صنعتی و آزمایشگاهی برای مصرف مستقیم انسانی طراحی یا تأیید نشده‌اند.
گریدهای دی متیل سولفوکسید و تفاوت آن‌ها
دی متیل سولفوکسید صنعتی
گرید صنعتی برای فرایندهای شیمیایی و کاربردهای تولیدی متناسب با مشخصات سازنده عرضه می‌شود.
در این گرید، درصد خلوص، مقدار آب، ناخالصی‌های گوگرددار و رنگ ممکن است از شاخص‌های کنترل کیفیت باشند.
دی متیل سولفوکسید آزمایشگاهی
گرید آزمایشگاهی برای سنتز، پژوهش و بعضی فعالیت‌های تحلیلی استفاده می‌شود.
مناسب‌بودن محصول به مشخصات ناخالصی‌ها و نیاز روش آزمایشگاهی بستگی دارد.
دی متیل سولفوکسید گرید آنالیز
بعضی محصولات DMSO با عنوان Analytical Grade یا Reagent Grade عرضه می‌شوند.
این عنوان باید در اسناد سازنده تأیید شده باشد.
DMSO بدون آب (Anhydrous)
گرید بدون آب برای کاربردهایی مطرح است که حضور رطوبت می‌تواند در نتیجه واکنش یا کیفیت محصول اختلال ایجاد کند.
در این محصولات، مقدار آب معمولاً با روش معتبر کنترل می‌شود.
اصطلاح Anhydrous به معنی نبود مطلق آب نیست.
DMSO گرید کشت سلول
گرید کشت سلول برای کاربردهای زیستی طراحی یا ارزیابی می‌شود.
در این گرید، علاوه بر خلوص شیمیایی، شاخص‌های سازگاری زیستی و آلودگی‌های احتمالی اهمیت دارند.
DMSO استریل
در بعضی کاربردها، DMSO استریل با مشخصات کنترل‌شده عرضه می‌شود.
استریل‌بودن یک محصول باید با مدارک معتبر سازنده و روش کنترل کیفیت تأیید شود.
DMSO کم‌اندوتوکسین
برای بعضی کاربردهای زیستی، مقدار اندوتوکسین از شاخص‌های مهم کیفیت است.
یک محصول ممکن است از نظر شیمیایی خالص باشد اما الزامات اندوتوکسین مرتبط با کاربرد را نداشته باشد.
DMSO گرید مناسب فرآورده‌های سلولی
برای کاربردهای مرتبط با محصولات سلولی و درمانی، گرید و مدارک کیفیت باید با الزامات فرایند و مقررات مربوط تطبیق داشته باشند.
صرف عبارت‌های USP، Pharmaceutical Grade یا Clinical Grade بدون مدارک و انطباق واقعی کافی نیست.
DMSO گرید دستگاهی
بعضی تولیدکنندگان، DMSO را برای کاربردهای تحلیلی خاص عرضه می‌کنند.
در این گریدها، جذب زمینه، ناخالصی‌های فرار، آب و مواد غیرفرار ممکن است اهمیت داشته باشند.
DMSO دوتریه یا DMSO-d₆
دی‌متیل سولفوکسید دوتریه (DMSO-d₆) یکی از حلال‌های مهم طیف‌سنجی NMR است.
این ترکیب با جایگزینی اتم‌های هیدروژن گروه‌های متیل با دوتریم تهیه می‌شود.
DMSO-d₆ با DMSO معمولی یکسان نیست و شماره CAS، درصد غنای ایزوتوپی و کاربرد متفاوتی دارد.
جدول مقایسه گریدهای DMSO
| گرید | کاربرد اصلی | مشخصات مهم |
|---|---|---|
| صنعتی | فرایندهای تولیدی | خلوص، آب، ناخالصی‌های گوگرددار |
| آزمایشگاهی | سنتز و پژوهش | عیار، آب و COA |
| آنالیز | آزمون‌های شیمیایی | ناخالصی‌های مداخله‌گر |
| Anhydrous | واکنش‌های حساس به آب | مقدار رطوبت |
| کشت سلول | آزمون‌های زیستی | سازگاری سلولی و آلودگی‌ها |
| استریل | کاربردهای زیستی مشخص | تأیید استریلیتی |
| کم‌اندوتوکسین | کاربردهای حساس زیستی | حد اندوتوکسین |
| DMSO-d₆ | طیف‌سنجی NMR | غنای دوتریم و خلوص |
خلوص و ناخالصی‌های مهم دی متیل سولفوکسید
درصد خلوص DMSO
درصد خلوص بیانگر مقدار دی‌متیل سولفوکسید در نمونه است.
در بازار، محصولات مختلفی با خلوص حدود ۹۹ درصد یا بالاتر عرضه می‌شوند.
اما هیچ عدد مشخصی را نباید بدون COA به تمام گریدها تعمیم داد.
آب
آب یکی از مهم‌ترین ناخالصی‌های DMSO است.
این ماده به دلیل خاصیت رطوبت‌گیری می‌تواند هنگام نگهداری نامناسب، آب جذب کند.
در کاربردهای حساس به رطوبت، مقدار آب باید با روش مناسب بررسی شود.
دی متیل سولفید
دی‌متیل سولفید یکی از ترکیبات مرتبط با زنجیره تولید DMSO است.
وجود آن می‌تواند در بعضی محصولات به‌عنوان ناخالصی مطرح باشد.
این ترکیب دارای بوی مشخص و خواص متفاوتی از DMSO است.
دی متیل سولفون (MSM)
دی‌متیل سولفون از محصولات مرتبط با اکسایش بیشتر DMSO است.
مقدار آن ممکن است بسته به مسیر تولید و شرایط فرایند اهمیت داشته باشد.
ترکیبات گوگرددار دیگر
بسته به منشأ تولید، ممکن است ترکیبات گوگرددار دیگری در محصول حضور داشته باشند.
در کاربردهای حساس، شناسایی و اندازه‌گیری این ترکیبات باید با روش تحلیلی مناسب انجام شود.
ناخالصی‌های آلی فرار
بعضی گریدها ممکن است دارای مقادیر جزئی ترکیبات آلی فرار باشند.
این ناخالصی‌ها می‌توانند بر نتایج بعضی آزمون‌های تحلیلی یا زیستی اثر بگذارند.
ناخالصی‌های فلزی
در کاربردهای حساس به یون‌های فلزی، مقدار فلزات ممکن است از شاخص‌های کنترل کیفیت باشد.
این مسئله در بعضی پژوهش‌های مواد و کاربردهای زیستی اهمیت دارد.
اندوتوکسین
اندوتوکسین یک شاخص مهم در بعضی کاربردهای زیستی است.
خلوص شیمیایی بالا لزوماً به معنی مقدار اندوتوکسین پایین نیست.
به همین دلیل، در انتخاب گریدهای مرتبط با کشت سلول یا فرآورده‌های درمانی باید مدارک اختصاصی بررسی شوند.
آلودگی میکروبی و استریلیتی
در کاربردهای زیستی، وضعیت آلودگی میکروبی ممکن است اهمیت داشته باشد.
اما برای حلال صنعتی یا شیمیایی عمومی، ادعای استریل‌بودن بدون مدارک قابل‌قبول نیست.
رنگ و ظاهر
DMSO خالص معمولاً شفاف و بی‌رنگ است.
تغییر رنگ یا بوی غیرمعمول ممکن است با بعضی ناخالصی‌ها یا شرایط نگهداری ارتباط داشته باشد.
بااین‌حال، ظاهر به‌تنهایی شاخص کافی برای تعیین خلوص نیست.
روش‌های آنالیز و کنترل کیفیت DMSO
تعیین خلوص با کروماتوگرافی گازی
کروماتوگرافی گازی یکی از روش‌های مورد استفاده برای ارزیابی بعضی ناخالصی‌های آلی در DMSO است.
بااین‌حال، به دلیل نقطه جوش بالای DMSO، روش آنالیز باید از نظر شرایط تزریق، جداسازی و پایداری حرارتی مناسب باشد.
کاربرد GC-FID
در روش GC-FID می‌توان بعضی ناخالصی‌های آلی را اندازه‌گیری کرد.
برای گزارش عیار واقعی، کالیبراسیون و ضرایب پاسخ باید بررسی شوند.
درصد مساحت پیک بدون اعتبارسنجی الزاماً معادل درصد جرمی خلوص نیست.
کاربرد GC-MS
GC-MS برای شناسایی بعضی ناخالصی‌های آلی و ترکیبات ناشناخته قابل استفاده است.
در این روش، تطبیق طیف جرمی با استاندارد معتبر اهمیت دارد.
تعیین مقدار آب با Karl Fischer
روش Karl Fischer از مهم‌ترین آزمون‌های کنترل کیفیت DMSO است.
این روش برای تعیین مقدار آب در بسیاری از حلال‌های آلی استفاده می‌شود.
در گریدهای بدون آب، مقدار رطوبت باید با حد پذیرش محصول مقایسه شود.
تعیین دی متیل سولفید
دی‌متیل سولفید را می‌توان با روش‌های مناسب آنالیز ترکیبات آلی فرار بررسی کرد.
تعیین دی متیل سولفون
برای اندازه‌گیری MSM، بسته به سطح مورد انتظار و روش، می‌توان از تکنیک‌های تحلیلی معتبر مانند کروماتوگرافی یا روش‌های ساختاری استفاده کرد.
اندازه‌گیری فلزات با ICP-MS یا ICP-OES
در گریدهای حساس، روش‌هایی مانند ICP-MS یا ICP-OES می‌توانند برای تعیین عناصر فلزی مورد استفاده قرار گیرند.
انتخاب روش به حد تشخیص موردنیاز و شرایط آماده‌سازی نمونه بستگی دارد.
آزمون اندوتوکسین
در بعضی گریدهای مرتبط با کاربردهای زیستی، آزمون اندوتوکسین مطابق روش معتبر انجام می‌شود.
نتیجه باید بر اساس حدود تعیین‌شده برای کاربرد خاص تفسیر شود.
آزمون استریلیتی
برای محصولاتی که استریلیتی آن‌ها ادعا می‌شود، باید مدارک آزمون و روش کنترل کیفیت مناسب موجود باشد.
تعیین چگالی
اندازه‌گیری چگالی در دمای مشخص می‌تواند در کنترل کیفیت فیزیکی مفید باشد.
اما چگالی به‌تنهایی خلوص شیمیایی را اثبات نمی‌کند.
تعیین ضریب شکست
ضریب شکست یکی دیگر از ویژگی‌های فیزیکی مکمل است.
نتیجه باید همراه با دمای آزمون ثبت شود.
آزمون FTIR
طیف‌سنجی مادون قرمز می‌تواند برای تأیید گروه عاملی سولفوکسید مورد استفاده قرار گیرد.
در طیف DMSO، ارتعاشات مربوط به پیوند S–O و گروه‌های متیل قابل بررسی هستند.
آنالیز NMR
در طیف ¹H NMR، DMSO معمولی به دلیل تقارن گروه‌های متیل، الگوی مشخصی ایجاد می‌کند.
این روش برای بررسی ساختار و بعضی فعالیت‌های پژوهشی مفید است.
تولید صنعتی دی متیل سولفوکسید
ماده اولیه تولید DMSO
یکی از مواد اولیه مهم تولید DMSO، دی‌متیل سولفید (Dimethyl Sulfide) است.
این ترکیب یک سولفید آلی با فرمول C₂H₆S است.
اکسایش دی متیل سولفید
یکی از مسیرهای شناخته‌شده صنعتی تهیه DMSO، اکسایش کنترل‌شده دی‌متیل سولفید است.
رابطه کلی واکنش را می‌توان چنین نمایش داد:
2 (CH₃)₂S + O₂ → 2 (CH₃)₂SO
این معادله صرفاً رابطه استوکیومتری را نشان می‌دهد و دستورالعمل تولید صنعتی محسوب نمی‌شود.
اهمیت کنترل انتخاب‌پذیری
در تولید DMSO، کنترل شرایط فرایند اهمیت دارد؛ زیرا در بعضی شرایط امکان تشکیل محصولات اکسایش بیشتر مانند دی‌متیل سولفون وجود دارد.
نقش مواد اولیه گوگرددار
در برخی زنجیره‌های صنعتی، تولید ترکیبات گوگرددار می‌تواند با خوراک‌های حاصل از صنایع شیمیایی یا فراوری چوب ارتباط داشته باشد.
بااین‌حال، منشأ تولید و فناوری هر کارخانه ممکن است متفاوت باشد.
پالایش محصول
محصول حاصل از فرایند ممکن است دارای آب، دی‌متیل سولفید واکنش‌نداده، دی‌متیل سولفون و سایر ناخالصی‌ها باشد.
بنابراین پالایش و کنترل کیفیت برای دستیابی به گرید موردنظر ضروری است.
کنترل کیفیت نهایی
در محصول نهایی، مقدار آب، خلوص، ناخالصی‌های گوگرددار، رنگ و سایر مشخصات مرتبط با گرید باید بررسی شوند.
تفاوت دی متیل سولفوکسید با حلال‌های مشابه
تفاوت DMSO و DMF
دی‌متیل سولفوکسید و دی‌متیل فرمامید هر دو حلال قطبی آپروتیک هستند.
اما DMSO دارای گروه سولفوکسید و DMF دارای گروه آمیدی است.
نقطه جوش DMSO حدود ۱۸۹ درجه و نقطه جوش DMF حدود ۱۵۳ درجه سانتی‌گراد است.
از نظر مقررات حلال‌های باقیمانده دارویی نیز DMSO در کلاس ۳ و DMF در کلاس ۲ قرار می‌گیرند.
تفاوت DMSO و DMAc
دی‌متیل استامید یا DMAc یکی دیگر از حلال‌های قطبی آپروتیک است.
این ماده در بعضی فرایندهای پلیمری و شیمیایی کاربرد دارد، اما از نظر ساختار و مخاطرات با DMSO تفاوت دارد.
تفاوت DMSO و NMP
NMP یک حلال قطبی آپروتیک حلقوی است که در بعضی فرایندهای تولید پلیمر استفاده می‌شود.
این ماده دارای مخاطرات تولیدمثلی شناخته‌شده است و نباید بدون ارزیابی ایمنی به‌عنوان جایگزین DMSO معرفی شود.
تفاوت DMSO و سولفولان
سولفولان یک ترکیب گوگرددار از خانواده سولفون‌های حلقوی است.
این ماده در بعضی فرایندهای صنعتی استخراج و جداسازی استفاده می‌شود.
DMSO و سولفولان از نظر ساختار و خواص یکسان نیستند.
تفاوت DMSO و استون
استون یک کتون با نقطه جوش حدود ۵۶ درجه سانتی‌گراد است.
در مقابل، DMSO نقطه جوش بسیار بالاتر و فراریت بسیار کمتری دارد.
همچنین عملکرد این دو حلال در انحلال پلیمرها و ترکیبات آلی متفاوت است.
تفاوت DMSO و اتانول
اتانول یک الکل قطبی پروتیک با نقطه جوش حدود ۷۸ درجه سانتی‌گراد است.
DMSO یک حلال قطبی آپروتیک است.
وجود گروه هیدروکسیل در اتانول موجب تفاوت اساسی در رفتار پیوند هیدروژنی آن نسبت به DMSO می‌شود.
جدول مقایسه حلال‌های مرتبط
| ماده | فرمول | نقطه جوش تقریبی | خانواده |
|---|---|---|---|
| DMSO | C₂H₆OS | 189°C | سولفوکسید |
| DMF | C₃H₇NO | 153°C | آمید |
| DMAc | C₄H₉NO | 165–166°C | آمید |
| NMP | C₅H₉NO | 202°C | لاکتام |
| سولفولان | C₄H₈O₂S | 285°C | سولفون حلقوی |
| استون | C₃H₆O | 56°C | کتون |
| اتانول | C₂H₆O | 78.4°C | الکل |
هیچ‌یک از این حلال‌ها نباید صرفاً بر اساس قطبیت یا نقطه جوش، بدون بررسی سازگاری و مقررات، جایگزین دیگری شوند.
خطرات و نکات ایمنی دی متیل سولفوکسید
آیا DMSO ماده‌ای بی‌خطر است؟
خیر. اگرچه DMSO در بسیاری از نظام‌های طبقه‌بندی نسبت به بعضی حلال‌های آلی مخاطرات کمتری دارد، استفاده از آن بدون کنترل مناسب می‌تواند خطرناک باشد.
مهم‌ترین نگرانی، افزایش نفوذ پوستی برخی مواد و خطرات ناشی از تماس با محلول‌های آلوده است.
نفوذ پوستی DMSO
DMSO می‌تواند از پوست عبور کند و بر نفوذ بعضی ترکیبات همراه اثر بگذارد.
به همین دلیل، تماس محلول‌های حاوی مواد سمی با پوست باید به‌طور جدی جلوگیری شود.
تفاوت عبور خود DMSO و انتقال سایر مواد
قابلیت جذب پوستی DMSO به این معنی نیست که تمام مواد حل‌شده در آن با سرعت یا مقدار یکسان از پوست عبور می‌کنند.
میزان انتقال به ویژگی‌های مولکولی ماده، غلظت، شرایط پوست و سایر عوامل بستگی دارد.
بااین‌حال، این ویژگی دلیل مهمی برای انتخاب تجهیزات حفاظت فردی مناسب است.
خطرات تماس با پوست
تماس با DMSO ممکن است موجب تحریک، احساس سوزش یا واکنش پوستی شود.
همچنین احتمال ورود مواد حل‌شده همراه از طریق پوست باید در نظر گرفته شود.
تماس با چشم
تماس مستقیم با DMSO می‌تواند موجب تحریک چشم شود.
هنگام انتقال یا استفاده آزمایشگاهی باید حفاظت مناسب چشم رعایت شود.
خطرات استنشاق
DMSO نسبتاً کم‌فرار است، اما در فرایندهای گرم یا تولید مه ممکن است مواجهه تنفسی رخ دهد.
تهویه و کنترل مواجهه باید بر اساس شرایط واقعی فرایند طراحی شود.
بوی سیرمانند پس از مواجهه
در بعضی افراد، پس از مواجهه با DMSO ممکن است بوی سیرمانند در بازدم یا طعم خاصی در دهان احساس شود.
این پدیده به متابولیسم DMSO و تشکیل برخی ترکیبات گوگرددار مربوط است.
وجود یا نبود این بو معیار قابل‌اعتمادی برای ارزیابی شدت مواجهه نیست.
اشتعال‌پذیری DMSO
DMSO در مقایسه با بسیاری از حلال‌های سبک مانند استون و دی‌اتیل اتر، نقطه اشتعال بالاتری دارد.
بااین‌حال، این ماده غیرقابل‌اشتعال نیست.
هنگام گرم‌کردن یا کار در دماهای بالا، خطر آتش‌سوزی و تجزیه شیمیایی باید بررسی شود.
ناسازگاری‌های شیمیایی
DMSO ممکن است با اکسنده‌های قوی و بعضی مواد بسیار واکنش‌پذیر، از جمله برخی ترکیبات کلردار یا فعال‌کننده‌های شیمیایی، ناسازگار باشد.
انتخاب آن به‌عنوان حلال واکنش باید با بررسی SDS و داده‌های سازگاری انجام شود.
شرایط نگهداری
DMSO باید در ظرف سازگار و دارای برچسب، تحت شرایط توصیه‌شده سازنده و با جلوگیری از ورود رطوبت و آلودگی نگهداری شود.
انجماد هنگام نگهداری
به دلیل نقطه ذوب نزدیک به ۱۸٫۵ درجه سانتی‌گراد، ممکن است DMSO در محیط خنک جامد شود.
شرایط مدیریت این وضعیت باید با دستورالعمل سازنده و کاربرد محصول مطابقت داشته باشد.
تجهیزات حفاظت فردی
نوع دستکش، عینک و لباس محافظ باید بر اساس مقاومت شیمیایی، مدت تماس و ترکیبات حل‌شده در DMSO انتخاب شود.
صرف استفاده از دستکش عمومی آزمایشگاهی بدون بررسی داده‌های نفوذپذیری کافی نیست.
مدیریت پسماند
پسماندهای حاوی DMSO باید بر اساس ترکیب واقعی محلول و مقررات پسماند شیمیایی مدیریت شوند.
اگر DMSO حاوی مواد دارویی، ترکیبات سمی یا سایر مواد خطرناک باشد، خطر پسماند فقط با خطر خود DMSO تعیین نمی‌شود.
تولیدکنندگان و برندهای دی متیل سولفوکسید
DMSO در بازار جهانی توسط تولیدکنندگان صنعتی و عرضه‌کنندگان مواد شیمیایی آزمایشگاهی عرضه می‌شود.
Gaylord Chemical
شرکت Gaylord Chemical از تولیدکنندگان و عرضه‌کنندگان شناخته‌شده DMSO است و مدارک فنی و ایمنی این ماده را منتشر کرده است.
Merck و Sigma-Aldrich
در بازار آزمایشگاهی، محصولات DMSO با گریدهای مختلف در کاتالوگ‌های Merck و Sigma-Aldrich شناخته شده‌اند.
Thermo Scientific Chemicals
این مجموعه محصولات شیمیایی آزمایشگاهی، از جمله گریدهایی از DMSO، عرضه می‌کند.
TCI
TCI نیز دی‌متیل سولفوکسید را برای بعضی کاربردهای شیمیایی و پژوهشی عرضه می‌کند.
برندهای تخصصی علوم زیستی
در بازار مواد مرتبط با کشت سلول، انجماد سلولی و محصولات زیستی، عرضه‌کنندگان تخصصی ممکن است DMSO با مشخصات استریلیتی، اندوتوکسین یا کاربرد زیستی ارائه کنند.
وجود نام این برندها در بازار جهانی به معنی موجودبودن محصول آن‌ها در لوک‌آزما نیست.
قیمت دی متیل سولفوکسید و عوامل مؤثر بر خرید
قیمت دی متیل سولفوکسید (DMSO) به گرید، درصد خلوص، مقدار آب، ناخالصی‌ها، بسته‌بندی، برند، منشأ تولید و شرایط تأمین بستگی دارد.
تأثیر درصد خلوص
درصد خلوص یکی از مهم‌ترین عوامل قیمت‌گذاری است.
اما در بعضی کاربردهای زیستی، شاخص‌هایی مانند اندوتوکسین و استریلیتی ممکن است از تفاوت جزئی خلوص شیمیایی اهمیت بیشتری داشته باشند.
تأثیر مقدار آب
گریدهای بدون آب ممکن است مشخصات و هزینه متفاوتی نسبت به گرید عمومی داشته باشند.
تأثیر گرید کشت سلول
در گریدهای زیستی، آزمون‌های اضافی و الزامات بسته‌بندی می‌توانند بر قیمت تأثیر بگذارند.
تأثیر استریل‌بودن
محصول استریل با مدارک معتبر ممکن است ساختار هزینه متفاوتی از حلال عمومی آزمایشگاهی داشته باشد.
تأثیر مقدار اندوتوکسین
برای بعضی کاربردهای حساس زیستی، کنترل اندوتوکسین می‌تواند یکی از معیارهای اصلی انتخاب محصول باشد.
تأثیر برند
اعتبار سازنده، مدارک فنی، قابلیت ردیابی و کنترل کیفیت بر انتخاب تأمین‌کننده اثر دارند.
تأثیر بسته‌بندی
DMSO در بسته‌بندی‌های مختلف آزمایشگاهی و صنعتی عرضه می‌شود.
نوع ظرف و سازگاری آن با حلال از عوامل مهم انتخاب هستند.
تأثیر شرایط بازار
قیمت DMSO می‌تواند از هزینه خوراک، انرژی، حمل‌ونقل، نرخ ارز و شرایط عرضه و تقاضا تأثیر بگیرد.
استعلام قیمت دی متیل سولفوکسید در لوک‌آزما
برای استعلام قیمت DMSO از لوک‌آزما، ابتدا مشخص کنید ماده برای سنتز شیمیایی، کار صنعتی، کشت سلول یا کاربرد زیستی تخصصی موردنیاز است.
سپس گرید، درصد خلوص، مقدار آب، مشخصات آلودگی‌ها، نوع بسته‌بندی و مدارک کیفیت را بررسی کنید.
در صورت نبود قیمت یا موجودی قابل‌مشاهده، استعلام با شماره CAS و کد دقیق کالا انجام شود.
راهنمای خرید دی متیل سولفوکسید صنعتی و آزمایشگاهی
بررسی شماره CAS
شماره CAS دی‌متیل سولفوکسید 67-68-5 است.
این شماره باید با مشخصات برچسب و مدارک محصول یکسان باشد.
انتخاب گرید مناسب
گرید صنعتی، آزمایشگاهی، بدون آب یا کشت سلول باید مطابق کاربرد انتخاب شود.
بررسی درصد خلوص
درصد خلوص باید همراه با روش معتبر گزارش شده باشد.
بررسی مقدار آب
در کاربردهای حساس به رطوبت، مقدار آب یکی از مهم‌ترین شاخص‌های کیفیت است.
بررسی ناخالصی‌های گوگرددار
در صورت اهمیت برای فرایند، مقدار دی‌متیل سولفید و دی‌متیل سولفون باید بررسی شود.
بررسی استریلیتی
برای کاربردهای زیستی حساس، استریل‌بودن محصول تنها با مدارک و آزمون معتبر قابل تأیید است.
بررسی اندوتوکسین
در گریدهای مرتبط با کاربردهای سلولی یا بالینی، مقدار اندوتوکسین باید با الزامات کاربرد مطابقت داشته باشد.
بررسی COA
گواهی آنالیز باید مربوط به شماره بچ واقعی کالا باشد.
بررسی TDS
برگه فنی برای مقایسه مشخصات عمومی گرید کاربرد دارد.
بررسی SDS
برگه ایمنی برای شناخت مخاطرات پوستی، ناسازگاری‌ها، خطرات حرارتی و شرایط نگهداری ضروری است.
بررسی بسته‌بندی
ظرف باید با DMSO سازگار باشد و در شرایط مناسب از آلودگی یا ورود رطوبت جلوگیری کند.
بررسی اصالت تأمین‌کننده
شماره کاتالوگ، نام سازنده، قابلیت ردیابی و وضعیت بسته‌بندی از معیارهای مهم خرید هستند.
پرسش‌های متداول درباره دی متیل سولفوکسید
دی متیل سولفوکسید چیست؟
DMSO یک ترکیب آلی گوگرددار با فرمول C₂H₆OS و شماره CAS 67-68-5 است که به‌عنوان حلال قطبی آپروتیک در شیمی و علوم زیستی کاربرد دارد.
DMSO چه کاربردی دارد؟
از مهم‌ترین کاربردهای آن می‌توان به سنتز آلی، حل‌کردن ترکیبات تحقیقاتی، کشت سلول، نگهداری انجمادی سلول‌ها و بعضی فرایندهای پلیمری اشاره کرد.
آیا DMSO با آب مخلوط می‌شود؟
بله. DMSO در شرایط معمول با آب کاملاً امتزاج‌پذیر است.
چرا DMSO در دمای اتاق ممکن است جامد شود؟
نقطه ذوب آن حدود ۱۸٫۵ درجه سانتی‌گراد است. بنابراین در محیط‌های خنک ممکن است به حالت جامد تبدیل شود.
آیا انجماد DMSO نشانه خرابی آن است؟
لزوماً خیر. انجماد می‌تواند ناشی از ویژگی طبیعی نقطه ذوب ماده باشد.
تفاوت DMSO و DMF چیست؟
DMSO یک سولفوکسید و DMF یک آمید است. این دو حلال از نظر نقطه جوش، کاربرد، مخاطرات و طبقه‌بندی ICH Q3C تفاوت دارند.
آیا DMSO برای کشت سلول مناسب است؟
بعضی گریدهای DMSO برای کاربردهای کشت سلول عرضه می‌شوند، اما گرید عمومی آزمایشگاهی یا صنعتی الزاماً برای این منظور مناسب نیست.
DMSO در انجماد سلول چه نقشی دارد؟
DMSO به‌عنوان محافظ انجمادی در بعضی فرمولاسیون‌های معتبر استفاده می‌شود و به کاهش برخی آسیب‌های مرتبط با تشکیل یخ کمک می‌کند.
آیا DMSO از پوست جذب می‌شود؟
بله. DMSO می‌تواند از پوست عبور کند و نفوذ برخی ترکیبات همراه را نیز افزایش دهد.
آیا DMSO مصرف پزشکی دارد؟
بله، برخی فرآورده‌های مشخص DMSO دارای کاربرد پزشکی تأییدشده هستند. این موضوع به معنی مجازبودن استفاده مستقیم از گرید صنعتی یا آزمایشگاهی نیست.
آیا DMSO آتش‌گیر است؟
بله. DMSO یک حلال قابل‌اشتعال با نقطه اشتعال بالاتر از بسیاری از حلال‌های فرار متداول است.
خلوص DMSO چگونه اندازه‌گیری می‌شود؟
روش‌های تحلیلی معتبر مانند کروماتوگرافی می‌توانند برای بررسی خلوص یا ناخالصی‌های آلی استفاده شوند. Karl Fischer نیز برای تعیین مقدار آب کاربرد دارد.
آیا DMSO و DMSO-d₆ یکسان هستند؟
خیر. DMSO-d₆ نوع دوتریه دی‌متیل سولفوکسید است که در طیف‌سنجی NMR کاربرد دارد.
قیمت دی متیل سولفوکسید به چه عواملی بستگی دارد؟
گرید، خلوص، مقدار آب، استریلیتی، اندوتوکسین، برند، حجم سفارش و بسته‌بندی از عوامل مهم تعیین قیمت هستند.
جمع‌بندی و راهنمای انتخاب DMSO
دی متیل سولفوکسید (Dimethyl Sulfoxide / DMSO) با فرمول مولکولی C₂H₆OS و شماره CAS 67-68-5 یکی از حلال‌های مهم قطبی آپروتیک در شیمی آلی و علوم زیستی است.
این ماده به دلیل قدرت حل‌کنندگی بالا، امتزاج‌پذیری کامل با آب، نقطه جوش حدود ۱۸۹ درجه سانتی‌گراد و قابلیت نفوذ از بعضی غشاهای زیستی در کاربردهای متنوع مورد استفاده قرار می‌گیرد.
DMSO همچنین در نگهداری انجمادی سلول‌ها نقش مهمی دارد و بعضی گریدهای آن برای کاربردهای زیستی تخصصی عرضه می‌شوند.
در انتخاب محصول، علاوه بر درصد خلوص باید مقدار آب، ناخالصی‌های گوگرددار، گرید، وضعیت استریلیتی، اندوتوکسین و گواهی آنالیز بررسی شوند.
از نظر ایمنی، مهم‌ترین نکته استفاده از DMSO، توانایی نفوذ پوستی و امکان افزایش انتقال برخی ترکیبات همراه است. بنابراین نباید آن را یک حلال کاملاً بی‌خطر در نظر گرفت.
برای خرید دی متیل سولفوکسید از لوک‌آزما، تعیین کاربرد نهایی و مقایسه مشخصات واقعی محصولات اهمیت بیشتری از انتخاب صرفاً بر اساس قیمت دارد.
منابع علمی و فنی
- PubChem – Dimethyl Sulfoxide — ساختار، خواص، کاربردها و اطلاعات سم‌شناسی.
- CAS Common Chemistry – Dimethyl Sulfoxide — هویت، شماره CAS و ویژگی‌های مرجع.
- NOAA CAMEO Chemicals – Dimethyl Sulfoxide — خواص فیزیکی و خطرات واکنش‌پذیری.
- ECHA – Dimethyl Sulfoxide — اطلاعات ثبت ماده و طبقه‌بندی.
- ICH Q3C(R9) – Residual Solvents — طبقه‌بندی DMSO در گروه حلال‌های کلاس ۳.
- DailyMed – Dimethyl Sulfoxide Irrigant — نمونه فرآورده پزشکی دارای کاربرد تأییدشده.
- USP – Cryopreservation of Cells — ملاحظات DMSO در انجماد سلولی.
- Gaylord Chemical – DMSO Safety Data Sheet — ایمنی، نگهداری و مخاطرات.
- TCI – Dimethyl Sulfoxide — نمونه مشخصات گرید تجاری.
- Thermo Fisher Scientific – DMSO Product Specifications — نمونه مشخصات محصول آزمایشگاهی.
یادداشت علمی و ایمنی: اطلاعات این مقاله مشخصات عمومی DMSO هستند و جایگزین COA، TDS، SDS، الزامات GMP یا مدارک گریدهای زیستی و دارویی نمی‌شوند. DMSO می‌تواند از پوست عبور کند و انتقال برخی مواد همراه را افزایش دهد. هیچ گرید صنعتی یا آزمایشگاهی بدون تأیید مناسب نباید برای مصرف مستقیم انسانی استفاده شود.
